Kar elde etme güdüsüyle kurulan ticari işletmeler, faaliyette bulundukları ülke mevzuatına göre hareket etmek zorundadırlar. Birçok ülkede ticaret kanunu olarak adlandırılan mevzuat, hem ticari hayatı düzene sokmakta hem de mali sistemin düzenleyicisi olmaktadır.
Belli bir alanda faaliyette bulunan ticari işletmeler, gerek ticaret kanununda yer alan hükümler gerekse de kendi ihtiyaçları doğrultusunda sermaye artırımında bulunabilmektedir. İşletmenin ekonomik olarak büyümesinin gereği olarak yahut başka alanda faaliyette bulunmaları için gerekli olan sermaye artırımı, bedelli ve bedelsiz olarak yapılmaktadır.
Bedelsiz Sermaye Artırımı
Firmaya herhangi bir şekilde ek kaynak sağlamayan bu sermaye artırım yöntemi, firmanın iç kaynaklarında yer alan hesapların enflasyona göre güncelleme, vergi avantajlarından yararlanmak gibi amaçlarla yapılmaktadır. Bedelsiz sermaye artırımı neticesinde firmanın piyasa değerinde bir artış meydana gelmeyecektir.
İki yöntemle uygulanmaktadır. Çıkarılan yeni hisse senetlerinin pay sahiplerine bedelsiz verilip, hisse sayısını artırma yöntemi ile bedelsiz artırım veya pay sahiplerinin ellerindeki hisselerinin nominal değerinin artırılması yöntemi ile bedelsiz artırım.
Bedelli Sermaye Artırımı
Firmaya ek finans sağlayan bu artırım yöntemi ile pay sahiplerinin ve yeni ortakların artırım tutarına katılması beklenmektedir. Şirketin artırılacak sermayesine karşılık gelen hisse senetlerinin bedelleri ödenmesi ile birlikte çıkarılan yeni hisse senetleri yeni alıcıları ile sermaye artırımı tamamlanmış olacaktır. Bedelli sermaye artırımı neticesinde çıkarılan yeni hisse senetlerini kimler satın alacaktır? Pay sahiplerinin öncelikli alım hakkı olacaktır elbette. Rüçhan hakkı olarak ifade edilen bu hakkın detaylarına bakacak olursak;
Rüçhan Hakkı Nedir?
Bedelli sermaye artırımına karar verip gerçekleştiren firmaların çıkardığı hisse senetlerinin öncelikli olarak ortakların alımına sunulması uygulamasına rüçhan hakkı denilmektedir. Şirket sermaye artırımını ilk etapta kendi ortaklarından sağladığı finans ile gerçekleştirme amacını taşımaktadır. Pay sahibi ortakların bu rüçhan hakkını kullanarak yeni hisse senedi satın alma zorunluluğu bulunmamaktadır. Bu hakkı dilerse satabilmektedir.
Rüçhan Hakkı Nasıl Kullanılır?
İki türlü kullanıcı vardır. Birincisi sermaye artırımına katılmak isteyenler, ikincisi sermaye artırımına katılmak istemeyenler.
Sermaye artırımına katılmak isteyenler, rüçhan hakkının sunduğu imkandan faydalanarak öncelikli olarak şirketin çıkardığı hisse senetlerini belirli bir bedel karşılığında ödeyerek satın alması ve hisse senedi adedini artırmasıdır.
Diğer kullanım şekli olan sermaye artırımına katılmak istemeyen pay sahipleri, rüçhan haklarını rüçhan hakkı kupon pazarı olarak ifade edilen platformda, sahip olduğu öncelikli alım hakkını satabilecektir. Böylelikle yeni yatırımcılar satın aldıkları rüçhan hakları sayesinde bedelli sermaye artırımında bulunan firmanın hisselerini satın alacaklardır.